Informacje o autorach strony
Ustaw jako stronę startową Napisz do nas Dodaj stronę do ulubionych
 

 

Trudno napisać coś wybitnie interesującego o zabytkach miasta , którego historia liczy tak naprawdę ok. 200 lat. Łódź jest bowiem takim miastem , które powstało w 1423 r. , ale nie posiada żadnych materialnych świadect tamtych czasów. Powodów tego jest kilka. Przede wszystkim miasto nie rozwijało się zbyt pomyślnie w wiekach średnich a to z powodu jego statusu prawnego , położenia geograficznego i zawirowań historii. Było ono wszak własnością kościelną , a to nie gwarantowało dobrej , gospodarskiej ręki. Było usytuowane niedaleko od innych , starszych ośrodków miejskich. Nie omineły Łodzi liczne wojny z dziejów Rzeczpospolitej , a niektóre z nich doprowadziły do jej upadku. Ponadto mieszczanie łódzcy tak na prawdę byli zwykłymi rolnikami , rzemiosło zaś było tylko dodatkowym źródłem dochodów. I wreszcie podstawowa przyczyna braku materialnych świadków tamtych czasów jest taka , że Łódź była zabudowana drewnianymi domami , posiadała drewnianą szkołę , drewniany kościół , drewniany ratusz i szpital. Do lat 20 wieku XIX nie było w mieście ani jednego murowanego budynku i ani jednej brukowanej ulicy. Cóż więc owo stare-nowe miasto może zaoferować dziś potencjalnemu turyście , pragnącemu oglądać piękne i stare budowle ?

Wbrew pozorom jest dziś w mieście bardzo dużo obiektów uznanych za zabytkowe , bo ok. 1200. Wydaje się to nieprawdopodobne , a jednak prawdziwe. Nie ma tu jednak zabytków , których historia sięgałaby średniowiecza. Są nieliczne zabytki z epoki przedrozbiorowej. Zdecydowana większość wywodzi się z XIX oraz XX w. Ponieważ jest ich dużo , a z pewnością nie da się ich wszystkich ani opisać ani zobaczyć w krótkim czasie , dlatego postaram się przedstawić , moim zdaniem , najciekawsze z nich i najbardziej wartościowe pod względem historycznym , kulturowym , a przede wszystkim architektonicznym. Bardzo trudno jest wybrać spójną koncepcję , według której mógłbym opisać łódzkie zabytki , ponieważ nie są one zlokalizowane w jednej dzielnicy , ale raczej porozrzucane po całym mieście. Zacznę więc może od tych najstarszych.

Klasztor Ojców Franciszkanów w Łagiewnikach.

Zespół klasztorny powstał w XVIII w. Najstarsze w kompleksie są jednak drewniane kaplice usytułowane nieopodal klasztoru , w lesie. Pierwsza św. Antoniego została wybudowana w 1676 r. Wewnątrz barokowy ołtarz z obrazem św. Antoniego oraz na bocznych ścianach tablice w kształcie ołtarzyków rokokowych z ilustracją cudów świętego. Wewnątrz znajduje sie też słynne cudowne źródełko , którego woda ma uzdrawiającą moc. Druga kaplica św. Rocha pochodzi z początku XVIII w. , drewniana , oszalowana , z nadwieszonym chórem. Kościół pw. św. Antoniego został wybudowany w latach 1701- 23. Reprezentuje on styl barokowy , jest orientowany , murowany , jednonawowy , z półkolistą absydą , na planie krzyża łacińskiego. Sklepienia kolebkowe , z lunetami na gurtach. Wewnątrz osiem ołtarzy z głównym , pochodzącym z 1723 r. , w którym umieszczony jest cudowny obraz św. Antoniego Padewskiego. W kaplicy bocznej znajduje się trumna z relikwiami bł. Rafała Chylińskiego. W kościele odnajdziemy też portrety wykonane na tynku , oryginalne konfesjonały z XVIII w. , epitafia oraz stylowe organy. Klasztor powstał w latach 1733- 48. Wybudowany jest na planie podkowy , której jedno ramię przylega do kościoła. Sklepienia częściowo kolebkowe. Całość otacza mur , który szczególnie okazale prezentuje się od strony ul. Okólnej. Do Łagiewnik dojechać można autobusem nr. 51 z Pl. Dąbrowskiego.

Kościół pw. św. Józefa.

Jest to najstarsza łódzka świątynia , wybudowana w latach 1765- 68 , na Placu Kościelnym Starego Miasta. W roku 1888 przeniesiono kościółek na ul. Ogrodową. Jest to kościół modrzewiowy , jednonawowy, kryty dachówką ( d. gontem ) , z niewielką wieżyczką , oszalowany. Był on kilkakrotnie przebudowany , dlatego nie oddaje wiernie pierwotnego wyglądu. Wnętrze polichromowane , ołtarz główny św. Józefa neobarokowy , na ścianie zabytkowy obraz. Przy kościele stara dzwonnica z XVIII w. Są to jedyne dwa zabytki Łodzi pochodzące sprzed XIX w. Kolejne wiążą się już z dziejami Łodzi przemysłowej , choć jeden z nich znajduje się na terenie Starego Miasta

 

 

.

Kościół Wniebowzięcia NMP.

Jeden z najpiękniejszych kościołów w mieście. Wybudowany w 1888 r. na Placu Kościelnym Starego Miasta , neogotycki , trójnawowy , z transeptem. Jest to kościół najstarszej łódzkiej parafii , która powstała ok. 1365- 71 r. Bardzo bogate wnętrza , w stylu neogotyckim. Ołtarz główny to tryptyk ze sceną Wniebowzięcia NMP. W bocznej kaplicy słynący łaskami obraz Matki Bożej Łódzkiej zakupiony przez łodzian w 1655 r. jako wotum za ocalenie miasta z Potopu szwedzkiego. Piękne , stylowe ołtarze boczne i ambona. Stacje drogi krzyżowej pochodzą z Tyrolu w Austrii. Do cennych zabytków należą : płaskorzeźba Chrystusa w Ogrójcu z XVII w. , obraz ze scenami Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny z XVIII w. oraz monstrancja z XVII w. , dar Pawła Kubowicza , zamożnego mieszczanina łódzkiego. W podziemnej krypcie spoczywa trumna ze zwłokami Stanisławy Leszczyńskiej , bohaterskiej pielęgniarki Oświęcimia. Z tyłu kościoła , pod parkanem , pozostałość po najstarszym cmentarzu łódzkim - nagrobek niejakiego Wyszyńskiego z 1822r.

Na Starym Mieście , które zostało prawie całkowicie zniszczone w czasie ostatniej wojny odnajdziemy jeszcze kilka starych domów , ale większość budynków , w tym zabudowa Starego Rynku to lata powojenne.

 

Zabytki Nowego Miasta.

Ulica Piotrkowska.

Główna arteria Łodzi, najpiękniejsza ulica miasta , jedna z najpiękniejszych w Polsce. Zabudowa ulicy wywodzi się głównie z XIX i XX w. Elementem poprzedzającym Pietrynę , a zarazem łącznikiem między Starówką a Nowym Miastem jest ul. Nowomiejska oraz Rynek Nowomiejski, czyli Pl. Wolności. Powstał w latach 20-tych XIX w. Początkowo był to zwykły plac targowy, reprezentacyjny charakter zawdzięcza zaś późniejszym czasom. Wyjątkowy charakter Rynku przejawia się głównie jego kształtem. Ma on bowiem formę ośmioboku, z którego wychodzą cztery ulice, w czterech kierunkach świata. Dziś Rynek Nowomiejski ma charakter reprezentacyjny. Pośrodku znajduje się pomnik Tadeusza Kościuszki pochodzący z okresu przedwojennego, ale odbudowany po 1945 r. ze zniszczeń wojennych. Do najciekawszych obiektów w Rynku zaliczymy przede wszystkim Ratusz Nowomiejski, który powstał w latach 1826-27, wybudowany w stylu klasycystycznym, w którym obecnie mieści się Archiwum Państwowe. Budynek z dwuspadowym dachem posiada niewielką wieżyczkę , na której znajduje się zegar i dzwon. Szczyt wieżyczki wieńczy sygnaturka. Wnętrza ratuszowe udostępnione są w dużej części do zwiedzania. Były one poddane przeróbkom na przestrzeni lat, ale i tak zachowały urok i wartość architektoniczną. Warto dodać , że w Ratuszu łódzkim pioniersko zastosowano ozdoby wykonane z żelaza. Mimo prostoty wyrazu artystycznego, charakterystycznego dla klasycyzmu, gmach łódzkiego Ratusza posiada bardzo dużą wartość architektoniczną. Drugim niewykle ciekawym gmachem jest kościół Świętego Ducha, dawny kościół luterański Św. Trójcy. Historia tego kościoła sięga roku 1828, a więc jest on tylko o rok młodszy od Ratusza. Pierwotnie był on odpowiednikiem Ratusza co do kształtu i co do stylu. Jednak w 1888 r. został on tak gruntownie przebudowany wg. projektu Hilarego Majewskiego, że dziś trudno odnalęźć w nim jakiekolwiek pierwotne elementy. Z zewnątrz wyróżnia kościół ogromna kopulasta wieża i kilka mniejszych, o dziwnym kapeluszowatym kształcie. Wnętrza wypełniają piękne polichromie oraz obrazy. Interesująco przedstawia się ołtarz główny i umieszczone ponad nim witraże oraz mozaiki. Piękne są balkony biegnące dookoła oraz umieszczona na nich, ponad prawą nawą kaplica Matki Boskiej. Po przebudowie kościół uzyskał wystrój eklektyczny. W Rynku odnajdziemy jeszcze gmach Muzeum Archeologicznego, którego historia sięga 1850 r. Był tu wtedy Szkoła Realna. Budynek był wielokrotnie przebudowywany. Ponadto znajdziemy trzy kamienice w stylu eklektycznym, z których najokazalej prezentuje się Kamienica pod Lwem. Niemniej ciekawa jest kamieniczka z najstarszą w Łodzi apteką. Na budynku widnieje data 1893 r. , ale początki tego domu sięgają roku 1840. Także i on podlegał kilku przebudowom. Dzisiejszy Rynek nie oddaje w pełni swojego XIX-wiecznego pochodzenia, jako że i tutaj, tak jak w wielu miejscach miasta stara, stylowa architektura została bezmyślnie zastąpiona nowymi budynkami.
Ulica Piotrkowska jest z kolei reprezentantem łódzkiej architektury. Znajdziemy na niej wszystkie style architektoniczne spotykane w mieście. Pietryna na odcinku od Rynku do Al. Mickiewicza jest zabytkowa , warto więc obejrzeć ją w całości. Ja chciałbym zwrócić uwagę na takie budynki jak (zwróć uwagę, że niektóre pozycje zawierają odnośniki do fotografii):

Wymienione obiekty znajdują się bezpośrednio przy Piotrkowskiej , ale nie mniej ciekawe możemy odnaleźć w ulicach przyległych. Niewątpliwie do najciekawszych należy dawny Pasaż Meyera , jedyna prywatna ulica w Łodzi XIX-wiecznej , na której odnajdziemy zespół neorenesansowych pałaców wystawionych przez właściciela ulicy w 1887 r. W Pasażu znajduje się też zabytkowa siedziba Łódzkiego Stowarzyszenia Młodzierzy Chrześcijańskiej. Z kolei przy ul. Zielonej pięknie prezentują się eklektyczne kamienice. Na ul. Tuwima możemy podziwiać secesyjną siedzibę Zgromadzenia Majstrów Tkackich , a na ul. Struga secesyjną kamienicę oraz dwie eklektyczne naprzeciw niej. Warto też odwiedzić Piotrkowską wieczorem kiedy niepowtarzalnego wdzięku nadaje jej iluminacja świetlna.

Na dalszym odcinku Pietryny również odnajdziemy cenne obiekty zabytkowe. Tutaj ulica jest już szersza a zabudowa nie tak zwarta jak na poprzednim etapie. Przeważa w tej części Piotrkowskiej architektura przemysłowa , choć odnajdziemy tu dwa wspaniałe kościoły i kilka pałaców. Do najciekawszych starych budynków przemysłowych należą : Fabryka Markusa Silbersteina z lat 1888-90, historyzm (nr.242), Bielnik Kopischa z 1825 r., w kształcie wielkiego szlacheckiego dworku, który jest najstarszą łódzką fabryką (ul. Tymienieckiego 5 przy Piotrkowskiej) oraz niewątpliwie najbardziej znana Biała Fabryka Ludwika Geyera z 1835 r., w stylu klasycystycznym , w której po raz pierwszy na terenie Królestwa Polskiego zastosowano maszynę parową (nr.282). Jeżeli chodzi o architekturę pałacową to wymienić można Pałac Ewalda Kerna z 1896 r., neorenesansowy (nr.179) , Pałac Scheiblerów z 1891- 97 r., eklektyczny (nr.266), Pałac Schweikerta z 1912 r. (nr.262), Pałac Steinertów z 1912 r. , manierystyczny (nr.272a ) oraz jeden z najstarszych zabytków miasta tzn. Dworek Ludwika Geyera z 1830 r. (nr.286). Warto dodać , że obok Białej Fabryki znajduje się Willa Geyera , a druga w pobliskim parku przy ul. Przybyszewskiego. Najsilniejszy akcent nadają jednak tej części Piotrkowskiej dwie kościelne wieże. Pierwsza należy do łódzkiej Katedry pw. św. Stanisława Kostki, wspaniałej neogotyckiej świątyni z lat 1902- 12 , która posiada surowe , acz bardzo piękne wnętrza. Zdobią je trzy wspaniałe ołtarze , fundacji łódzkich robotników i fabrykantów oraz liczne tablice pamiątkowe i pomniki. Przed kościołem znajduje się pomnik papieża Jana Pawła II oraz pomnik księdza Ignacego Skorupki. Za Katedrą znajduje się ul. Wólczańska , a przy niej Park ks. Klepacza. W parku wzniesiono dwie piękne wille Richterów, które warto zobaczyć. Druga wieża zdobi ewangelicki kościół św. Mateusza , wybudowany w latach 1909- 28 , rownież posiadający piękny wystrój wnętrz , a także słynne organy , które bardzo często używane są w koncertach muzycznych.

Tak oto kończymy krótki spacer po najpiękniejszej ulicy w Łodzi.


Aleje Tadeusza Kościuszki.

Kolejna z śródmiejskich ulic , na której odnaleźć można kilka pięknych obiektów. Dawniej była to najelegantsza ulica w mieście , z aleją drzew pośrodku i pięknymi rezydencjami i domami. Niestety przebudowa ulicy dokonana po wojnie spowodowała , że bardzo dużo z owego uroku odeszło w przeszłość. Dziś ulica ta jest jednym z najważniejszych ciągów komunikacyjnych w mieście , co niekorzystnie wpływa na stan techniczny znajdujących się tam budynków. Rejon Al. Kościuszki zwany jest też "łódzką dzielnicą bankową" , co zdaje się potwierdzać rzeczywistość. Bezpośrednia styczność z Pietryną zdaje się zachęcać do choćby krótkiego wypadu na Al. Kościuszki , na której można m.in. zobaczyć :


Inne ulice

Z ulic położonych w centrum Łodzi ciekawą architekturę posiadają także ulice: Sienkiewicza , Narutowicza , Wólczańska , Gdańska oraz Kilińskiego , choć stara zabudowa jest tu często w bardzo złym stanie , wymagającym szybkiej interwencji konserwatorskiej. Do najpiękniejszych obiektów zaliczyć tu można :


Księży Młyn

Jeden z najcenniejszych zespołów zabytkowych Łodzi. Całość należała dawniej do dwóch potężnych rodzin fabrykanckich Scheiblerów i Grohmanów. Na zespół składają się przede wzystkim zabudowania fabryczne z ogromną przędzalnią Karola Scheiblera przy ul. Tymienieckiego i wspaniałą bramą fabryki Grohmana tzw. Beczki Grohmanowskie przy Targowej 46. Ponadto do najcenniejszych należy osiedle robotnicze na ul. Księży Młyn , w skład którego wchodzą : famuły , szkoła , sklepy , budynek straży ogniowej. Ważnym elementem jest szpital fabryczny na ul. Milionowej. Najbardziej reprezentacyjne są jednak rezydencje fabrykantów , których w tym kompleksie znajduje się cztery. Są to :

Dodać można , że w obrębie tego kompleksu znajduje się jedna z najsłynniejszych szkół w Polsce tzn. Łódzka Szkoła Filmowa. Jej siedzibą jest dawny Pałac Oskara Kohna przy Targowej 61 , z ok. 1895 r. , w stylu klasycystycznym.
Cały kompleks Księżego Młyna zamyka się w czworokącie , który tworzą ulice: Przędzalniana- Tymienieckiego- Kilińskiego- Targowa- Piłsudskiego. Zamysłem władz Łodzi jest , aby całość zabytkowej dzielnicy została wpisana na listę światowego dziedzictwa kultury UNESCO.


Inne

Zabytki łódzkie nie są położone jedynie w centrum miasta. Przykładem jest kościół św. Wojciecha położony na Chojnach. Jest to neogotycka świątynia wybudowana w latach 1902- 38. Posiada dwie wieże nierównej wysokości, co bardzo upodabnia świątynię do kościoła Mariackiego w Krakowie. Wewnątrz znajduje się cudowny obraz MB Chojeńskiej , namalowany na modrzewiowej desce w latach 1600- 20. Wystrój wnętrz neogotycki. Naprzeciw kościoła , w parku stoi dworek szlachecki rodziny Górskich z XVIII w. Inny przykład to modrzewiowy kościół św. Doroty w Mileszkach z 1766 r. , który posiada starsze wyposażenie w stylu renesansowym. Blisko centrum , przy Łąkowej położone jest z kolei sanktuarium MB Zwycięskiej, wybudowane w 1926 r. jako wotum za zwycięstwo nad bolszewikami w 1920 r. Wewnątrz znajduje się cudowny obraz MB Watykańskiej , dar papieża Jana Pawła II. Jest to mozaika , której elementy pochodzą z wieku XIII oraz 1720 r. Ciekawym obiektem jest także gmach dawnego Towarzystwa Kredytowego Miejskiego z 1881 r. , wybudowany w stylu neorenesansowym , przy Pomorskiej 21.

 

Copyright © by Łukasz Krawczyk 2000-2007. Wszelkie prawa zastrzezone.